sztuka
korzystania
z prawa

posted by: Hubert Schwarz
Utworzono: 20 lipiec 2013

WYBRANE OBOWIĄZKI KIEROWNIKA RUCHU WEDŁUG PROJEKTU NOWEGO ROZPORZĄDZENIA RUCHOWEGO (CZ. II)

 

(część pierwsza artykułu)

W oczekiwaniu na wejście w życie nowego rozporządzenia ruchowego[1], kontynuujemy omówienie wybranych obowiązków KRZG.


Rozporządzenie liczyć będzie 167 paragrafów, ujętych w 13 rozdziałach, z 2 załącznikami opisującymi treść dokumentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników (załącznik nr 1) oraz przepisy dot. maszyn, urządzeń i sieci elektroenergetycznych i ochrony przeciwporażeniowej w zakładach wydobywających węgiel brunatny (załącznik nr 2). Zanim podejmę kontynuację opisu obowiązków kierownika ruchu, niech mi wolno będzie podzielić się jeszcze dwoma uwagami na tle § 26 i 27 rozporządzenia.


Roboty udostępniające


Robotami udostępniającymi sa prace wykonywane w obrębie samego złoża lub poza jego granicami (np. w granicach nadkładu), które służą przygotowaniu danej części zasobów do eksploatacji. W odkrywkowych zakładach górniczych będą one przede wszystkim związane ze zdejmowaniem nadkładu ze stropu złoża. Sam zakres i sposób wykonywania robót udostępniających, podobnie jak robót eksploatacyjnych i zwałowanie nadkładu, powinno się dostosować odpowiednio do warunków geologiczno–górniczych i wyposażenia technicznego zakładu górniczego. Nie trzeba specjalnie przekonywać o tym, że rozpoznanie warunków geologicznych przed przystąpieniem do eksploatacji zawsze obarczone jest sporym błędem. Wydaje się zatem, że zakres tych robót winien być ustalany na miejscu, przez osoby kierownictwa ruchu, a w przypadku ustalenia takich obowiązków — także przez osoby dozoru ruchu. Przepisy rozporządzenia dot. planów ruchu[2] wymagają jednak, by opis robót udostępniających i przygotowawczych planowanych do wykonania w okresie obowiązywania planu ruchu znalazł się w treści tego planu. Doradzałbym szczegółowe przeanalizowanie tej części planu ruchu — tak na etapie jego projektowania (zatwierdzania), jak i później, w trakcie prowadzenia ruchu zakładu, a to z tego powodu, że znam przypadki sporów prowadzonych z organami nadzoru górniczego dotyczących prowadzenia prac udostępniających niezgodnie z treścią planów ruchu. Wydaje się to oczywiste, ale pozwolę sobie zwrócić uwagę na kilka aspektów związanych z robotami udostępniającymi. Otóż przy projektowaniu planu ruchu przydatnym okażą się z pewnością pojęcia skarp roboczych czy też kierunku eksploatacji. Wszak roboty udostępniające powinny być wykonywane tylko tam, gdzie będzie prowadzona eksploatacja, czyli w obrębie projektowanych skarp eksploatacyjnych. Jeśli eksploatacja prowadzona jest wgłębnie w już istniejącym wyrobisku (w złożu), to roboty udostępniające na tym etapie będą zredukowane (o ile w ogóle wystąpią; w takich przypadkach mogą one wiązać się np. z eksploatacją przerostów złoża w celu udostępnienia zalegających pod nimi zasobów). Plany ruchu zg nie zawsze takie aspekty wyróżniają, co może prowadzić do problemów ze stosowaniem takiego planu w praktyce. Znam również przypadek, w którym nieprecyzyjnie opisane roboty przygotowawcze w planie ruchu skończyły się wnioskiem o ukaranie złożonym do sądu karnego, wobec nieprawidłowego ich odczytania przez inspektora OUG.


Wyznaczanie pasów ochronnych


§ 27 nowego rozporządzenia nakazuje służbie geologicznej i mierniczej sprawdzenie kierunków, odległości, zagrożeń oraz zasięgu przewidywanych wpływów robót górniczych wykonywanych w rejonie filarów i pasów ochronnych, przy czym sprawdzenie to ma nastąpić obligatoryjnie przed przystąpieniem do tych robót. Jakkolwiek przepisy o tym milczą, to wydaje się jednak, że stosowna notatka powinna znaleźć się również w książce służby m–g. Jeśli okaże się to koniecznym, powinny zostać wydane stosowne zalecenia w zakresie planowanych robót, o czym służby powinny poinformować krzg. Należy pamiętać bowiem, że § 156 rozporządzenia nakazuje służbie mierniczej wyznaczenie w terenie przebiegu granic obszaru górniczego najpóźniej przed rozpoczęciem robót górniczych w sąsiedztwie tych granic. Co więcej, punkty załamania granic obszaru powinny być ustabilizowane (wyznaczone w sposób trwały) w gruncie.

Wszelkie roboty (udostępniające, eksploatacyjne oraz zwałowanie nadkładu) winny być wykonywane z zachowaniem odpowiednich parametrów wyrobiska, których minimalne wartości wyznaczają Polskie Normy. Rozporządzenie nie wskazuje przy tym, o które normy chodzi. Dla określenia wielkości pasów ochronnych ustanowiono normę PN-G-02100:1996, która w najbliższym czasie zostanie zastąpiona nową normą. Należy odnotować, że od granic wszelkich nieruchomości sąsiednich powinien być ustanowiony minimum 6 metrowy pas ochronny, co jest nowością w przypadku dawnych kopalin pospolitych. Norma przywołana powyżej obowiązywała (i nadal obowiązuje) na gruncie poprzedniego rozporządzenia ruchowego jedynie względem kopalin podstawowych, co oznacza, że w zakładach eksploatujących np. piasek i żwir nie było koniecznym ustanawianie tak szerokich pasów ochronnych. Nowe rozporządzenie ruchowe rozciągnie obowiązywanie normy — stosowanej obecnie jedynie do kopalin podstawowych — na wszystkie kopaliny, co wymusi zmiany w już istniejących zakładach górniczych, jeśli ich dokumentacje (PZZ, plany ruchu) nie przewidywały tak szerokich pasów ochronnych. Na marginesie powyższego jedynie pozwolę sobie zaznaczyć, że w mojej ocenie stosowanie takich pasów w przypadku dawnych kopalin pospolitych może naruszać zasadę racjonalnej gospodarki złożem, dlatego też powinny zostać podjęte prace mające na celu ograniczenie zasięgu stosowania tej normy, bądź też opracowanie odrębnej normy dla większości odkrywkowych zakładów górniczych.

Wracając do rozpoczętego w poprzednim numerze tematu, omawianie listy powinności kierownika ruchu zg rozpocznę od obowiązku

ustalenia zakresu i terminu kontroli wyrobiska i zwałowisk

 
Osoby kierownictwa lub dozoru ruchu (w zależności od ustalonych obowiązków) powinny okresowo kontrolować stan wyrobisk górniczych i zwałowisk (§ 29 rozporządzenia). Zakres tych kontroli, terminy ich wykonywania, a także sposób dokumentowania kontroli ustala krzg. Z tym obowiązkiem wiąże się również obowiązek przeprowadzania inspekcji obsadzonych stanowisk pracy – i to z częstotliwością nie rzadszą niż raz podczas każdej zmiany, jeśli tylko tak stanowi dokument bezpieczeństwa przyjęty w danym zakładzie przez przedsiębiorcę. Inspekcji tych dokonuje osoba (osoby) kierownictwa lub dozoru ruchu (§ 30 rozporządzenia).

 ustalenia zasad prowadzenia robót w przypadku wykrycia artefaktów

 Za czasów Władysława Jagiełły wierzono, że ziemia rodzi garnki. Dopiero później zinterpretowano przypadki wykopywania z ziemi ceramiki jako znaleziska archeologiczne, a więc przedmioty dawniejsze, pochłonięte przez czas i ziemię. Dzisiaj nierzadko dochodzi do odkrywania takich artefaktów w trakcie prowadzenia robót górniczych. Nie zawsze takie odkrycie musi wiązać się ze wstrzymaniem ruchu całego zakładu. Z chwilą wykrycia śladów kultury materialnej lub znaleziska paleontologicznego prace należy wstrzymać, a sposób ich kontynuowania w takich przypadkach ustala krzg wraz z przedsiębiorcą. Obowiązkiem tego ostatniego jest niezwłoczne powiadomienie konserwatora przyrody, wojewódzkiego konserwatora zabytków oraz dyrektora OUG, niezależnie od powiadomienia organów samorządowych.
 
zatwierdzenia projektu technicznego w kopalniach „starościańskich”

Wiadomym jest, że w zakładach prowadzących ruch w oparciu o koncesję wydaną przez starostę, nie opracowuje się planu ruchu zakładu górniczego. Jego najważniejsze elementy zawarte są w samej koncesji (art. 32 ust. 5 PGG). W takich zakładach przedsiębiorcy winni jednak opracować projekt techniczny, który powinien uwzględniać optymalny wariant wykorzystania zasobów złoża oraz określać:

1) docelowy zasięg eksploatacji oraz projektowanych granic filarów i pasów ochronnych;

2) miejsca i sposoby udostępnienia złoża i miejsca zwałowania nadkładu;

3) sposób urabiania, zwałowania i transportu urobku;

4) stosowane maszyny i urządzenia oraz ich rodzaj.

Do projektu technicznego dołącza się ponadto mapę sytuacyjno–wysokościową powierzchni w skali nie mniejszej niż 1:2 000 z oznaczeniem granic obszaru i terenu górniczego, udokumentowanego złoża, zakładu górniczego, nieruchomości gruntowych, do których przedsiębiorcy przysługuje tytuł prawny, sąsiednich obszarów górniczych oraz miejsc wymienionych powyżej w pkt. 1 i 2 (§ 34 rozporządzenia).

zatwierdzenia projektu technicznego eksploatacji

Od projektu technicznego, stosowanego w kopalniach „starościańskich”, należy odróżnić projekt techniczny eksploatacji, stosowany zawsze w przypadku:

  • hydromechanicznego lub termicznego urabiania nadkładu bądź kopaliny, lub
  • prowadzenia eksploatacji kopaliny spod lustra wody, przy czym dotyczy to jedynie stosowania  urządzeń pływających (a nie eksploatacji koparkami z brzegu).


Podobnie jak projekt opisany powyżej, projekt techniczny eksploatacji powinien zawierać:

1) docelowy zasięg eksploatacji oraz projektowanych granic filarów i pasów ochronnych;

2) miejsca i sposoby udostępnienia złoża i miejsca zwałowania nadkładu;

3) sposób urabiania, zwałowania i transportu urobku;

4) stosowane maszyny i urządzenia oraz ich rodzaj;

5) wszelkie inne informacje, które przedsiębiorca uzna za niezbędne oraz związane tematycznie z wymienionymi wyżej sposobami urabiania;

6) ilość i rodzaj sprzętu przeciwpożarowego składowanego w pobliżu miejsca wykonywania pracy przy użyciu palnika termicznego.

Projekt ten tworzy przedsiębiorca, a zatwierdza kierownik ruchu zg.

ustalania warunków ręcznego urabiania

W przypadku, gdy koniecznym staje się ręczne zdejmowanie nadkładu lub urabianie złoża, szerokość przodka i wysokość urabianego piętra ustalana jest przez krzg (§ 37 rozporządzenia).

zatwierdzania technologii robót górniczych

Prowadzenie eksploatacji skał sypkich, plastycznych i kruchych z zastosowaniem podkopywania, podcinania lub podwrębiania nie jest dozwolone za wyjątkiem przypadków, kiedy taka technologia robót została uprzednio zatwierdzona przez krzg (§ 38 rozporządzenia).

ustalenia regulaminu ochrony przeciwpożarowej

Obowiązujące przepisy art. 122  ust. 19 PGG zwalniają przedsiębiorców prowadzących eksploatację metodą odkrywkową z obowiązków tworzenia i utrzymywania służb ratownictwa górniczego bądź też powierzania wykonywania tych obowiązków podmiotom zawodowo trudniącym się ratownictwem górniczym (stacjom ratownictwa górniczego). Ponadto przedsiębiorcy ci zwolnieni są m.in. z obowiązku prowadzenia dokumentacji ratownictwa górniczego oraz sporządzenia planu ratownictwa górniczego.

Obowiązki te jednak należy odróżnić od obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej, za którą to ochronę odpowiada w całości krzg (§ 40 ust. 2 rozporządzenia). Kierownik ruchu ustala również zasady funkcjonowania ochrony przeciwpożarowej, przyjmując w tym celu regulamin ochrony przeciwpożarowej. Z wyjątkiem zakładów „starościańskich”, w kopalniach winno się organizować służbę ochrony przeciwpożarowej, a w przypadku zakładów wydobywających kopaliny palne – jednostkę ochrony przeciwpożarowej. Zakłady te winno się wyposażyć w środki do zapobiegania i zwalczania pożarów. Przedsiębiorca może w tym zakresie zorganizować własne służby bądź też zapewnić ochronę przeciwpożarową poprzez stałą współpracę służb ochrony ppoż. kilku przedsiębiorców, albo zlecić zapobieganie i zwalczanie pożarów wyspecjalizowanym w tym zakresie jednostkom ochrony ppoż.

Gdyby jednak stosowane zabezpieczenia okazały się niewystarczające i doszłoby do endogenicznego pożaru, wówczas krzg określa wielkość pola pożarowego oraz sposoby zabezpieczenia i likwidacji pożaru.

Utrzymywanie dróg dojazdowych do poszczególnych maszyn oraz punktów czerpania wody dla celów ppoż. jest wymagane wyłącznie w przypadku kopalń węgla brunatnego (§ 43 rozporządzenia).

Rolą kierownika zakładu jest zatwierdzenie instrukcji wykonywania prac na maszynach i urządzeniach, przy których konieczne jest użycie otwartego ognia. Winny one być wykonywane pod nadzorem osób dozoru lub innej osoby wyznaczonej do nadzoru.

Jeśli obowiązków kontrolnych nie powierzono certyfikowanej jednostce zewnętrznej, kierownik ruchu winien również wyznaczyć wyspecjalizowaną służbę, której zadaniem będzie przeprowadzanie kontroli gaśnic i agregatów (służb tych nie powołuje się w zakładach „starościańskich” – § 45 rozporządzenia).

ustalenia harmonogramu na okres zimowy

Okres zimowy w odkrywkowych zakładach górniczych nie zawsze musi wcale oznaczać przestoju, jednakże prowadzenie ruchu w takich warunkach wymaga modyfikacji zasad. Przygotowanie zakładu do ruchu w okresie zimowy odbywa się na postawie harmonogramu, który przygotowuje i opracowuje krzg w terminie do dnia 15 października każdego roku. Harmonogramu tego nie stosuje się w kopalniach „starościańskich”. Przepisy rozporządzenia stanowią jedynie lakonicznie, że uwzględnia się w tym harmonogramie „w szczególności bezpieczeństwo prowadzonych prac”; brak jest jednak szczegółowych wytycznych co do treści takiego harmonogramu. Wydaje się jednak, że celem takiego dokumentu jest ustalenie zasad bezpiecznego prowadzenia ruchu w okresie zimowym – i właśnie te zasady winny być w harmonogramie ujęte.



[1] projekt rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu odkrywkowego zakładu górniczego, dostępny m.in. na www.kopalnie-odkrywkowe.pl/pl/projekt/120/2/

[2] rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie planów ruchu zakładów górniczych (Dz.U. poz. 372)

do góry