sztuka
korzystania
z prawa

posted by: Hubert Schwarz
Utworzono: 06 grudzień 2012

Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzona pracodawcy

W jakich przypadkach pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy? Czy każde zachowanie pracownika, w wyniku którego pracodawca doznał szkody rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą pracownika? Czy istnieją ograniczenia w obowiązku naprawienia szkody?

Zgodnie z art. 114 Kodeksu Pracy: ,,Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach niniejszego rozdziału”.

Przesłankami odpowiedzialności materialnej pracownika zgodnie z postanowieniami
Kodeksu Pracy są: szkoda, bezprawność zachowania uchybiającego obowiązkom pracowniczym, związek przyczynowy między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków a szkodą i wina pracownika. Przesłanki te winien udowodnić pracodawca.

a)       szkoda

Przez szkodę należy rozumieć uszczerbek majątkowy wyrażający się w różnicy pomiędzy obecnym stanem majątkowym pracodawcy a tym, jaki by posiadał, gdyby nie nastąpiło zdarzenie, które ten uszczerbek spowodowało. Jak wskazuje B. Wagner, ,,szkoda może polegać na zmniejszeniu aktywów pracodawcy (pomniejszenie wartości majątku wskutek ubytku, utraty, zniszczenia lub uszkodzenia składników majątkowych), na zwiększeniu jego pasywów (powstanie nowych zobowiązań lub zwiększenie zobowiązań istniejących, np. obowiązek zapłaty kary umownej kontrahentowi za opóźnienie w dostawie towaru, spowodowane wadliwym wykonanie towaru przez pracownika) albo na udaremnieniu zwiększenia majątku poprzez pozbawienie poszkodowanego korzyści” (B. Wagner [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. L. Florek, Łódź 2005, s. 692).

b)       bezprawność

W prawie cywilnym ,,za bezprawność uznaje się sprzeczność zachowania sprawcy z przepisami prawa zawartymi w różnych jego gałęziach oraz z zasadami współżycia społecznego” (M. Safjan, [ w:] Kodeks Cywilny. Komentarz art. 1-44911, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2008 r. s. 1216). Mając na uwadze w/w definicję, za bezprawność zachowania pracownika należy uznać niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków pracowniczych. Jednakże zachowaniu pracownika naruszającemu zakazy i nakazy powszechne może być przypisana bezprawność tylko wtedy, gdy zakazy i nakazy objęte są zarazem treścią stosunku pracy. Wynikają one nie tylko z umowy o pracę, lecz także, zgodnie z art. 56 KC w zw. z odesłaniem zawartym w art. 300 KP, z ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów.  Ponadto, jak stwierdził SN w orzeczeniu z dnia 5 maja 1999 r. (I PKN 680/09, Legalis), obowiązek naprawienia szkody powstaje w przypadku uchybienia przez pracownika każdemu z jego obowiązków, niekoniecznie podstawowemu.

c)       związek przyczynowo - skutkowy

Jedną z przesłanek materialnej odpowiedzialności pracownika jest zaistnienie związku przyczynowego między zachowaniem pracownika a szkodą, obejmującego tylko normalne, typowe skutki zachowania pracownika, czyli takie, które przezorny i rozsądny pracownik mógł przewidzieć jako skutek swego działania lub bezczynności. Jeżeli między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków pracowniczych a szkodą brak jest związku przyczynowego, a szkoda jest następstwem naruszenia powszechnych zakazów i nakazów – pracownik ponosi za nią odpowiedzialność deliktową w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego.

d)       wina

Wina, jako przesłanka materialnej odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika może mieć postać winy umyślnej (pracownik chciał wyrządzić szkodę – zamiar bezpośredni lub godził się na jej wyrządzenie – zamiar ewentualny) lub nieumyślnej. ,,Wina nieumyślna polega na tym, że pracownik, nie mając zamiaru wyrządzenia szkody, wyrządza ją jednak na skutek niezachowania należytej staranności wymaganej w danych okolicznościach, mimo, że możliwość wyrządzenia szkody przewidywał (lekkomyślność) lub powinien przewidzieć (niedbalstwo)” (Józef Iwulski [w:] Komentarz do Kodeksu Pracy, J. Iwulski, W. Sanetra, Warszawa 2009, s. 725).

W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się poza tym, że niejednokrotnie problematyczne jest przeprowadzenie kategorycznego rozróżnienia pomiędzy winą umyślną w postaci zamiaru ewentualnego, a rażącym niedbalstwem. Jak zauważa B. Wagner, „w obu tych postaciach winy sprawca przewidywał powstanie szkody – w pierwszym godził się na jej powstanie; w drugim – bezpodstawnie przypuszczał, że jej uniknie”( B. Wagner, op. cit. s. 726). SN podkreśla, że ,,od okoliczności każdej sprawy zależy wynik oceny zachowania się pracownika i świadomość możliwości spowodowania szkody oraz godzenia się przez niego z taką ewentualnością".

W przypadku ustalenia wszystkich w/w przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawca jest uprawniony do pociągnięcia pracownika do odpowiedzialności materialnej. Odpowiedzialność pracownika jest ograniczona do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. W przypadku wykazania przez pracodawcę, iż pracownik wyrządził szkodę umyślnie, pracodawca jest uprawniony do żądania odszkodowania w pełnej wysokości.

do góry