Dochodzenie alimentów przez studenta od rodziców

PYTANIE:

jestem zainteresowana poradą prawną z zakresu prawa rodzinnego-konkretnie chodzi o alimenty, których zamierzam dochodzić od mojej matki. Jestem studentką studiów zaocznych (…) Chciałabym złożyć pozew o alimenty, zastanawiam się jednak, czy w ich zdobyciu nie przeszkodzi fakt że nie pracuję, gdy teoretycznie mogłabym ze względu na zaoczny tryb studiów. Czy w tej sytuacji powinnam zarejestrować się w urzędzie pracy, aby udowodnić że nie mogę znaleźć żadnej pracy? Czy mogę ubiegać się od matki o zwrot (chociaż częściowy) kosztów poniesionych w zw. z nauką w prywatnym liceum (mam wszystkie rachunki ze szkoły) oraz za opłacone już semestry studiów?

ODPOWIEDŹ:
Obowiązkowi alimentacyjnemu poświęcony jest dział III tytułu II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 128 KRO, „obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo”.
Konkretyzację tego przepisu stanowi art. 133 § 1 KRO: „rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w sanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania”. Wynika z niego jasno, że rodzice zobowiązani są do płacenia na dziecko alimentów, przy czym nie ma przepisowo określonej górnej granicy wieku dziecka, po przekroczeniu której obowiązek ten wygasa (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 listopada 1997 r., sygn. akt III CKN 217/97, Prokuratura i Prawo z 1998 r., nr 9, poz. 28). Przepis ten ustanawia dwie przesłanki warunkujące możność dochodzenia alimentów (renty alimentacyjnej) od rodziców:
1)    brak możliwości samodzielnego utrzymania,
2)    dochody z ewentualnego majątku dziecka nie starczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

ad. 1
„Możność samodzielnego utrzymania się” nie jest w prawie szerzej dookreślona. Zdefiniowanie tej klauzuli należy do praktyki, a więc sądów orzekających w sprawach o alimenty. Dlatego też, sądy każdorazowo badają samodzielność dziecka, odrębnie w konkretnych sprawach, uwzględniając realia poszczególnych rodzin.
Szczególną uwagę poświęcono w orzecznictwie dzieciom, które podjęły naukę na studiach wyższych. Linia orzecznictwa jest tutaj zgodna – alimenty przysługują również studiującym dzieciom, pomimo że teoretycznie posiadają wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy. W wyroku z 24 marca 2000 r. (I CKN 1538/99, niepubl.), Sąd Najwyższy orzekł, że „dziecko, które osiągnęło nie tylko pełnoletność, ale zdobyło także wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy zawodowej, pozwalającej na samodzielne utrzymanie, nie traci uprawnień do alimentów, jeżeli np. chce kontynuować naukę i zamiar ten znajduje uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach”. Tak więc posiadanie wykształcenia zawodowego (technicznego) przez studenta nie pozbawia go możliwości dochodzenia od rodziców renty alimentacyjnej. Sąd Najwyższy jest jednak zgodny co do jednej kwestii – że student nie może zaniedbywać studiów, musi zaliczać semestry w terminie określonym planem studiów, a także osiągać pozytywne oceny, chyba że nie ze swojej winy np. nie może ukończyć studiów w planowanym terminie (z uwagi na np. chorobę czy inne wypadki losowe)*. Jeśli zatem tok studiów jest niezakłócony poprzez czynniki zawinione przez studenta, obowiązek alimentacyjny ciążący na rodzicach nie może być uchylony.

Rozważyć należy kwestię, czy tryb studiów (dzienny / zaoczny) ma wpływ na świadczenia alimentacyjne.
Na pytanie to należy udzielić pozytywnej odpowiedzi. Student studiów zaocznych ma potencjalnie możliwość podjęcia pracy, a zatem usamodzielnienia się w ten sposób. Sąd Najwyższy zajął stanowisko w sprawie dorosłego dziecka, które było czynne zawodowo, a rozpoczęło studia w celu jedynie dokształcenia się. Sąd wskazał, że w tym przypadku nie mogło być mowy o braku samodzielności z uwagi na wiek i doświadczenie zawodowe dziecka, w związku z czym alimenty nie zostały zasądzone.
Jednak w przypadku, gdy dziecko podejmuje studia zaraz po szkole średniej (lub w odstępie kilkuletnim), alimenty powinny zostać zasądzone. W doktrynie wskazano, że: „na stan istniejącej jeszcze niemożności utrzymania się może [...] powołać się dziecko, u którego:
a) możliwość podjęcia pracy zarobkowej potencjalnie ani rzeczywiście nie wystąpiła;
b) możliwość podjęcia pracy potencjalnie wystąpiła, ale praca nie została podjęta z przyczyn uzasadnionych, np. ze względu na stan zdrowia lub dalsze nieprzerwane kontynuowanie nauki.
Stan niedostatku może stanowić przesłankę wystąpienia z roszczeniem alimentacyjnym przez dziecko, u którego wystąpiła potencjalna możliwość podjęcia pracy i pracę tę dziecko podjęło, a następnie zaspokojenie przez dziecko jego potrzeb zostało ograniczone w całości lub częściowo z przyczyn uzasadnionych, np. w związku z chorobą, podjęciem dalszej nauki po uzasadnionej szczególnymi okolicznościami przerwie” (E. Budna, Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci, Nowe Prawo 7-9/1990, poz. 65).

Na uboczu tylko zaznaczę, że w przypadku alimentacji dzieci przez rodziców, niskie dochody rodziców nie zwalniają ich od obowiązku świadczenia alimentów na rzecz dziecka (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2000 r., I CKN 1077/99, niepubl., wyrok z 24 marca 2000 r. I CKN 1538/99, niepubl.). Ponadto zasada łożenia przez oboje rodziców na utrzymanie i wychowanie dziecka nie wyklucza dochodzenia alimentów wyłącznie od jednego z nich, w szczególności gdy dochodzenie świadczeń od drugiego rodzica jest niemożliwe.

Reasumując, wydaje się, że w Pani sytuacji możliwe jest dochodzenie od matki świadczeń alimentacyjnych pod warunkiem wszakże, że nie ma Pani większych problemów na studiach (jak powtarzanie roku), a pozostawanie bez pracy jest od Pani niezależne. Myślę, że bardzo ważnym dla sądu dowodem na brak możności usamodzielnienia się przez Panią byłoby zarejestrowanie się w urzędzie pracy i ewentualne zaświadczenie, że brak jest dla Pani ofert pracy.

(dodał: Hubert Schwarz)

*  Por. następujące orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 27-01-1999, II CKN 828/97, niepubl.; z dnia 12-02-1998, I CKN 499/97, niepubl.; z dnia 08-08-1980, III CRN 144/80, OSNC 1981/1/20

Tagi: prawo rodzinne

artykuły

03/09/2014
Nowela węglowodorowa a odkrywki

Długo zapowiadane regulacje dla przemysłu węglowodorowego zostały ostatecznie przez Sejm przyjęte w dn. 11 lipca br i wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2015 r.

30/05/2014
Wybrane problemy prawne w praktyce przedsiębiorców górniczych

Działalność górnicza jest jednym z najbardziej skomplikowanych rodzajów aktywności gospodarczej — i to w wielu wymiarach. Wymusza to na ustawodawcy unormowanie zasad wykonywania takiej działalności.

24/04/2012
Umowa deweloperska - nowe uregulowania prawne

Od 29 kwietnia 2012 r. zacznie obowiązywać ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego. Nowe przepisy wprowadzą istotne zmiany w relacjach pomiędzy deweloperem a nabywcą lokalu, zapewniając nabywcy silniejszą niż dotychczas ochronę przed nieuczciwymi praktykami deweloperów

23/12/2009
czy pożyczka udzielona przez przedsiębiorcę podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC)?

Przedsiębiorcy - nie będący bankami - często udzielają pożyczek innym osobom. Czy do takich pożyczek ma zastosowanie ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych?