kontrole firmy
KONTROLE W KOPALNIACH ODKRYWKOWYCH
(wybrane zagadnienia)
Kontrolowanie działalności gospodarczej przedsiębiorcy nie jest zadaniem łatwym ani przyjemnym chyba dla obu stron. Nikt nie lubi być kontrolowanym. Kiedyś żartowano, że „każdy przedsiębiorca to przestępca, tylko nie wszystkich jeszcze złapano”. Ale i dla kontrolujących nie zawsze jest to przyjemna praca, bowiem wiąże się z koniecznością wytykania uchybień, a to nie wpływa pozytywnie na relacje z przedsiębiorcą. Dlatego warto poznać zasady regulujące prawa i obowiązki przedsiębiorcy oraz kontrolujących.
Odszkodowania i owoce zatrutego drzewa
Wspólny katalog zasad rządzących kontrolą przedsiębiorcy określają przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej[i] (dalej jako: ustawa). Katalog ten ulega ograniczeniu lub wyłączeniu w przypadku niektórych kontroli (np. kontroli skarbowej, sanitarnej, celnej, weterynaryjnej). Ma on jednak zastosowanie w przypadku organów najczęściej kontrolujących przedsiębiorcę – czyli do Państwowej Inspekcji Pracy (z pewnymi zmianami) czy urzędów górniczych.
Intencją ustawodawcy było zapewnienie jasnych zasad kontroli obowiązujących obie strony (kontrolowanego i kontrolującego) tak, by uniknąć jakiejkolwiek samowoli organów administracyjnych. Efektem tego jest wprowadzenie odpowiedzialności odszkodowawczej organu za straty, jakich przedsiębiorca doznał wskutek przeprowadzenia kontroli z naruszeniem przepisów prawa. Co więcej, jeśli przeprowadzenie przez organ kontrolujący dowodów naruszyło przepisy prawa, to takie dowody nie będą mogły być wykorzystane w żadnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym, karnym lub karno-skarbowym. Jest to – co warte podkreślenia – jedyny przepis w prawie polskim, który zabrania wykorzystywania przeciwko przedsiębiorcy dowodów pozyskanych w sposób sprzeczny z prawem, przyjęty na wzór amerykańskiej zasady „owoców zatrutego drzewa”.
Kontrole o 6 rano
Po serii głośnych zatrzymań przez ABW, dokonywanych wczesnoranną porą, przedsiębiorcy dowcipkowali, że biznesmen, gdy o 6 rano pukają do niego ludzie w kominiarkach, ma nadzieję, że to przestępcy. By uniknąć zaskoczenia i dać przedsiębiorcy szansę na zgromadzenie ewentualnej dokumentacji, przepisy ustawy wprowadziły obowiązek zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli, przy czym kontrola mowinna być wszczęta nie wcześniej niż po 7 dniach i nie później niż po 30 od daty zawiadomienia. Jedynie w wyjątkowych przypadkach ustawa przewiduje możliwość wszczęcia kontroli bez zawiadomienia (bezpośrednie zagrożenie życia, zdrowia lub środowiska, albo natychmiastowe działania są konieczne dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu i in.). Zawiadomienie nie jest jedynie formalnością, bowiem należy w nim zaznaczyć zakres przedmiotowy kontroli. Gdyby w toku kontroli organ stwierdził konieczność skontrolowania innego zagadnienia (innego obszaru działalności przedsiębiorcy) niż ten wskazany w zawiadomieniu, to wolno takie działania podjąć dopiero po przesłaniu nowego zawiadomienia o rozszerzeniu kontroli. Kilka organów, w tym Inspekcja Pracy, może dokonywać kontroli bez uprzedniego zawiadomienia.
Obowiązki kontrolujących
Zasadą jest przeprowadzanie kontroli w siedzibie przedsiębiorcy. Organ zatem powinien unikać wzywania przedsiębiorcy do odwiedzin urzędu, a także dokonywania kontroli poza godzinami pracy kontrolowanego. Co ciekawe, inspektor przed podjęciem pierwszej czynności kontrolnej powinien poinformować kontrolowanego o przysługujących mu prawach i obowiązkach. Każdy inspektor winien także przedstawić kontrolowanemu legitymację służbową oraz upoważnienie do dokonania kontroli. Upoważnienie takie powinno zawierać m. in. zakres kontroli, datę rozpoczęcia kontroli i przewidywany czas jej trwania. Brak takiego upoważnienia jest poważnym uchybieniem przepisom.
Czynności kontrolne winny być podejmowane w obecności przedsiębiorcy lub jego pełnomocnika (z pewnymi wyjątkami), przy czym obowiązkiem kontrolowanego jest pisemne upoważnienie osoby zastępującej go na czas kontroli.
Istotnym ograniczeniem prawa kontrolowania przedsiębiorcy jest zakaz prowadzenia więcej niż jednej kontroli jednocześnie. I choć zakaz ten nie dotyczy Inspekcji Pracy, to i tak stanowi znaczące ograniczenie dla kontrolujących. Innym ograniczeniem jest czas dokonywania kontroli – nie może on przekroczyć w całym roku (dla wszystkich organów – z wyjątkiem Inspekcji Pracy) 12/18/24/48 dni roboczych, a jest uzależniony od wielkości przedsiębiorcy – 12 dni dla mikroprzedsiębiorców, 18 – dla małych, 24 – średnich i 48 dla pozostałych.
Informacje o przeprowadzanych w ciągu roku kontrolach winny być umieszczane w książce kontroli. Choć jest to kolejny obowiązek, ale tylko na pierwszy rzut oka jest to dodatkowa biurokracja, bowiem wpisy w książce stanowią dowód o liczbie kontroli w danym roku i łącznym czasie ich trwania, co pozwala na m. in. uniknięcie kontroli w przypadku „wykorzystania” rocznego limitu czasu trwania postępowań kontrolnych.
Zgłaszam sprzeciw!
Jakikolwiek obowiązek czy zakaz nie byłby skuteczny, gdyby nie przepisy nie sankcjonowały jego złamania. Tak samo uprawnienie jest skuteczne tylko wtedy, gdy istnieje możliwość jego wyegzekwowania. Dlatego też przedsiębiorca musi mieć zapewnione środki ochrony na wypadek, gdy kontrolujący łamie przedstawione wyżej zasady kontroli.
Jeden z tych środków przedstawiono powyżej – jest to zasada „owoców zatrutego drzewa”. Innym, który znajdzie szersze zastosowanie, jest możliwość złożenia przez przedsiębiorcę sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania kontroli, jeśli kontrola ta narusza (lub naruszyłaby) obowiązki (lub zakazy):
- uprzedniego zawiadomienia o zamiarze naruszenia kontroli,
- kontrolującego w zakresie upoważnienia i okazania legitymacji służbowej,
- informowania kontrolowanego o przysługujących mu prawach i obowiązkach,
- obecności lub prawidłowej reprezentacji kontrolowanego podczas dokonywania kontroli,
- równoległego prowadzenia dwóch lub więcej kontroli,
- w zakresie łącznego rocznego limitu czasowego kontroli.
Sprzeciw należy złożyć do organu, a drugi egzemplarz wręczyć osobie dokonującej kontroli. Należy zwrócić uwagę na to, że złożenie sprzeciwu wstrzymuje kontrolę z mocy prawa – i to z chwilą doręczenia kontrolerowi odpisu sprzeciwu. Jest to zatem bardzo skuteczny oręż w rękach przedsiębiorców, a możliwość jego złożenia ograniczona została do przypadków wymienionych w art. 84d ustawy.
Ważnym jest jednak dochowanie terminów, które w przypadku sprzeciwów są bardzo krótkie i wynoszą 3 dni. Termin ten przewidziany jest zarówno dla przedsiębiorcy (na wniesienie sprzeciwu i ewentualnie zażalenia na wydane rozstrzygnięcie) oraz dla organu – na rozpoznanie sprzeciwu, a dla organu wyższej instancji – na rozpoznanie zażalenia. Milczenie organu w trzydniowym terminie jest równoznaczne z wydaniem postanowienia o odstąpieniu od czynności kontrolnych.
Oby jak najmniej kontroli
Przedstawione wyżej zasady – jak wspomniano wcześniej – podlegają pewnym ograniczeniom, których katalog nie jest wcale krótki. Mimo tych ograniczeń, przepisy omawianej ustawy dają przede wszystkim solidne podstawy prawne w zakresie nie tylko obowiązków przedsiębiorcy, ale również przysługujących mu uprawnień. Warto o nich pamiętać, choć życzę, by przydawały się jak najrzadziej.
(r. pr. Hubert Schwarz)
ZOBACZ INNE ARTYKUŁY Z DZIAŁU: prawo gospodarcze, kontrola, prawo górnicze
[i] Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, tekst jednolity opubl. W Dz. U. Z 2010 r., nr 220, poz. 1447 – ze zm.
artykuły
Spółką cywilną w rozumieniu art. 860 kodeksu cywilnego, jest stosunek obligacyjny oparty na umowie, w której wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zarówno cel gospodarczy, jak i sposób działania muszą być określone w umowie spółki. Dotyczy to również zasad dalszego istnienia spółki w przypadku śmierci jej wspólnika.
Od dnia 1 stycznia 2012r. można zarejestrować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przez Internet. Wprowadzona nowelizacja ma na celu ułatwienie i przyspieszenie zakładania spółek z o.o., a także ich wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z powyższym została wprowadzona nowelizacja do kodeksu spółek handlowych jak i do ustawy o krajowym rejestrze sądowym. Jak dotąd od złożenia wniosku o rejestrację spółki z o.o. do chwili jej rejestracji mijało kilka tygodni, natomiast teraz rejestracja spółki ma być dokonywana w ciągu 24 godzin.
1 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa dot. pozwów zbiorowych. Polecamy lekturę artykułu omawiającego korzyści i wady nowej regulacji prawnej.
W toku prac parlamentarnych, a także w samym uzasadnieniu do projektu ustawy – Prawo geologiczne i górnicze, podkreślano zalety nowych przepisów. Jedną z nich było umożliwienie prowadzenie legalnego wydobycia na potrzeby własne, bez konieczności pozyskiwania koncesji.