Najważniejsze zmiany w projekcie prawa geologicznego i górniczego
NAJWAŻNIEJSZE ZMIANY W PROJEKCIE PRAWA GEOLOGICZNEGO I GÓRNICZEGO
Rządowy projekt nowego prawa geologicznego i górniczego wpłynął do Sejmu jeszcze w grudniu 2008. Od sejmowego pierwszego czytania, tj. od 19 III 2009 r., odbyto szereg spotkań, konsultacji i posiedzeń, a nadto przedłożono kilkanaście opinii do projektu. W ostatnim czasie prace nad projektem ustawy nabrały tempa – i po pracach w podkomisji oraz Komisjach: Gospodarki, Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej – Sejm przystąpił do drugiego czytania projektu. W trakcie tych prac, zgłoszono szereg poprawek i uzupełnień do projektu. Wybrane z nich prezentujemy poniżej.
Zakres ustawy
Rozszerzono zakres stosowania ustawy m. in. do wszelkich robót prowadzonych w celach naukowych, badawczych, doświadczalnych i szkoleniowych na potrzeby geologii i górnictwa, a nie jak to miało miejsce w projekcie – wyłącznie do robót górniczych. Poprawka ma na celu umożliwienie prowadzenia eksperymentów, takich jak obecnie trwające w Kopalni Doświadczalnej „Barbara” w Mikołowie – podziemne zgazowanie węgla.
Opłaty eksploatacyjne
Ożywioną dyskusję z udziałem przedstawiciela Związku Gmin „Zagłębia Miedziowego” w Polkowicach wywołała propozycja objęcia opłatami eksploatacyjnymi zarówno kopaliny wydobytej ze złoża bilansowego, jak i pozabilansowego. Przywoływano zarówno argumenty na objęcie opłatami jedynie urobku ze złoża bilansowego, jak i szerzej – całego urobku. Przedstawicielka Związku Gmin wskazywała, że dla szkód górniczych bez znaczenia jest, z którego rodzaju złoża pochodzi wydobycie, bowiem grunt będzie osiadał zarówno w przypadku wydobycia z jednego, jak i drugiego rodzaju złoża. Nie bez znaczenia wydaje się i inny argument, zgodnie z którym nieobjęcie opłatą eksploatacyjną urobku ze złoża pozabilansowego równać się będzie obłożeniem takiego wydobycia opłatami jak za wydobycie bez koncesji. Inną okolicznością przemawiającą za objęciem opłatami wydobycia ze złoża pozabilansowego ma być fluktuacja cen surowców (miedzi) na rynku światowym, dzięki której – przy znacznym wzroście ceny – opłacalnym staje się wydobycie również ze złoża uznanego za pozabilansowe. Stąd też Związek Gmin postulował objęciem opłatami również takiego urobku.
Inną zmianą jest powrócenie do pierwotnego założenia (któremu przeciwne były samorządy), by opłata eksploatacyjna wpłacana była dwukrotnie w roku (co 6 miesięcy), a nie kwartalnie. Poprawka ta – popierana przez Prezesa PZPK p. Aleksandra Kabzińskiego – powinna ucieszyć przede wszystkim mniejszych przedsiębiorców.
Podatek od podziemnych wyrobisk
Kością niezgody pomiędzy kopalniami a samorządami jest podatek od nieruchomości liczony od podziemnych wyrobisk górniczych i znajdujących się w nich instalacji. Pierwotnie projekt PrGiG zawierał zapis wyłączający opodatkowanie wyrobisk, jednakże przepis ten został z projektu usunięty. Oznacza to, że – jeśli projekt zostanie przyjęty w obecnym brzmieniu – dalej będziemy mieli do czynienia z problematycznym zagadnieniem prawnym. Obecnie bowiem nie jest jasne, czy wyrobiska należy opodatkować, czy też nie. A skoro nie wynika to bezpośrednio z przepisów, to decydującą rolę odgrywa w omawianej materii orzecznictwo sądów administracyjnych, które przyjęło ostatnio linię niekorzystną dla kopalń. Skreślenie tegoż ustępu spowodowało - zdaniem dra Henryka Jacka Jezierskiego (podsekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska) – pozostawienie dotychczasowego stanu prawnego. Podsekretarz stanu w MŚ, Joanna Strzelec-Łobodzińska wskazywała, że „obecny stan prawny jest niejasny i pozwala na swobodną interpretację przepisów i wyrokowanie w różny sposób”. Z kolei poseł Danuta Pietraszewska przywołała dane o wysokości podatków, które uzyskują gminy górnicze w związku z opodatkowaniem wyrobisk. Czy uda się skreślony ostatecznie art. 6 ust. 2 projektu przywrócić na etapie drugiego czytania – zobaczymy. Wydaje się jednak, że jasne określenie omawianego zagadnienia – czy to w nowej ustawie PrGiG, czy to w nowelizacji przepisów o podatkach lokalnych – jest nieodzowne dla przejrzystości i klarowności sytuacji prawnej podziemnych wyrobisk.
Własność górnicza i użytkowanie górnicze
Jak wiadomo, projekt PrGiG powraca do własności górniczej (szerzej to pojęcie przedstawiłem podczas Sympozjum „Kruszywa – Cement – Wapno 2010”). Uzupełniono katalog złóż objętych własnością górniczą o sól potasowo – magnezową, co umknęło przy redakcji pierwotnego tekstu projektu.
Zmieniono również projektowane art. 12 ust. 2 i ust. 4, umożliwiając ustanowienie użytkowania górniczego dla osób prowadzących działalność turystyczną lub leczniczą w podziemnych zakładach górniczych, albo też działalność polegającą na budowie i utrzymaniu systemów odwadniania czy drążenia tuneli z zastosowaniem techniki górniczej. Jak wskazał poseł Krzysztof Gadowski, ma to pozwolić również takim podmiotom „sięgnąć po środki unijne i prowadzić działalność gospodarczą”.
Uelastyczniono również (z korzyścią dla przedsiębiorców) zasady wpłaty wynagrodzenia z tytułu użytkowania górniczego, doprecyzowując dotychczasowe zapisy w projekcie w taki sposób, by płatność mogła następować w każdej formie i częstotliwości określonej w kodeksie cywilnym (także ratalnie).
Koncesje starościańskie
Z akceptacją spotkała się za to poprawka do projektu, mająca na celu wykluczenie „kumulowanie” przez jednego przedsiębiorcę kilku (kilkunastu) koncesji starościańskich do tego samego złoża. Poprawka ta dodała do art. 22 ust. 2a o treści:
„Przedsiębiorca, który otrzymał od starosty kolejną koncesję na wydobywanie kopaliny ze złoża przylegającego do złoża objętego koncesją na ten sam rodzaj działalności może rozpocząć wydobywanie kopaliny nie wcześniej niż w dniu, w którym decyzja stwierdzająca wygaśnięcie koncesji wcześniejszej stanie się ostateczna”.
Udzielenie koncesji
Dodano (w art. 29) jako jedną z przesłanek odmowy udzielenia koncesji możliwość naruszenia planowaną działalnością wydobywczą interesu publicznego.
Dokumentacja geologiczna
W przepisach dotyczących dokumentacji geologicznej (art. 89 ust. 2 pkt 6), zmieniono brzmienie przepisu w taki sposób, by dokumentacja zawierała m. in. „graniczne wartości parametrów definiujących złoże i jego granice” a nie parametry, przy których eksploatacja złoża jest uzasadniona i technicznie możliwa. Dzięki temu, jeśli zmienią się warunki techniczne lub koniunktura na rynku, możliwym będzie eksploatacja do granicy złoża, bez zmiany dokumentacji geologicznej. Dodano również do omiawianego artykułu ust. 5 w celu, który określił poseł Jan Rzymełka: „w przypadku dokonywania podziału złoża, dla którego jest wykonana dokumentacja, należy sporządzić nową dokumentację tylko dla tej części złoża, którą planuje się zagospodarować. Dla pozostałej części złoża należy sporządzić rozliczenie zasobów złoża w formie dodatku do dokumentacji geologicznej na koszt podmiotu, który sfinansował wykonanie nowej dokumentacji. Jest to logiczna konsekwencja dobrego gospodarowania złożem. Chodzi o to, żeby rozliczyć to, co zostało wyeksploatowane, dokumentując tylko tę część złoża, którą jest zainteresowany podmiot górniczy”.
Sprawozdawczość
Zgodnie z art. 100 projektu, do dnia 31 III każdego roku należy sporządzić operat ewidencyjny zasobów złoża kopaliny. Termin ten został skrócony do 28 lutego. Skrócono również termin na sporządzenie przez przedsiębiorców informacji o zmianach zasobów złoża kopaliny – z 15 kwietnia na 15 marca. Intencją posłów było przyspieszenie sporządzenia przez Minstra Środowiska (poprzez służbę geologiczną) krajowego bilansu zasobów złóż kopalin. Już wcześniej podnoszono, że bilans ten jest sporządzany zbyt późno, bo w ostatnim kwartale roku. Omawiana poprawka w mojej ocenie nie przyniesie oczekiwanego rezultatu, bowiem nie ustala terminu dla Ministra na sporządzenie bilansu. Cóż zatem, że przedsiębiorcy będą szybciej sporządzać operaty i informacje o zmianach zasobów, jeśli wciąż nie będzie terminu, w jakim bilans winien sporządzić Minister?
Koszty sporządzenia planu (mpzp)
W projekcie PrGiG przewidziano obowiązek sporządzenia dla terenu górniczego (lub jego fragmentu) miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeśli w koncesji przewidziano istotne skutki zamierzonej działalności dla środowiska. W pierwotnej wersji art. 103 ust. 7 obciążał kosztami takiego planu gminę i przedsiębiorcę – po połowie. Zapis ten jednak zmodyfikowano, obciążając kosztami sporządzenia takiego planu wyłącznie przedsiębiorcę. Pozwolę sobie i tutaj zgłosić własne uwagi – otóż po pierwsze, ustawa wprowadzi nowe pojęcie prawne „istotnych skutków dla środowiska”. Nasuwa się pytanie, czy owe „istotne skutki dla środowiska” będą tożsame ze "znaczącym oddziaływaniem na środowisko", o którym mowa w ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko? Jeśli tak, to po co stosować odmienne sformułowanie? Jeśli nie, to na czym będą polegać różnice? Po drugie zaś, niejasność kryteriów rozróżnienia „istotnych skutków dla środowiska” wprowadzi uznaniowość organów gminy, która odbije się na przedsiębiorcach czkawką w postaci kosztów sporządzania planów (mpzp) - czego wymaga dodany ust. 7. Działalność ilu kopalń nie spowoduje bowiem „istotnych skutków dla środowiska”?
Szkolenia osób dozoru
Prawdziwą burzę, niepozbawioną emocji, wzbudziła jednak poprawka zgłoszona do art. 111 projektu, dotyczącego wymogów, jakie spełniać powinien ośrodek szkolenia osób wykonujących czynności w ruchu zakładu. Zaproponowano bowiem bardzo rozbudowane i szczegółowe warunki prowadzenia takich ośrodków. Dość dosadnie skwitował to poseł Andrzej Czerwiński, mówiąc: „Jeżeli ktoś z państwa przeczytał proponowany w poprawce art. 111, to musi powiedzieć, że za tymi zapisami kryje się jakiś ośrodek szkoleniowy, który chce zapewnić sobie funkcjonowanie, a nie bezpieczny ruch podziemny. Rozporządzenia, które wydaje minister właściwy do spraw środowiska, powinny być na tyle elastyczne, żeby ich przepisy dostosowywały się do zmian technologicznych oraz postępu technologicznego. Nie wyobrażam sobie tego, żeby w ustawie zawierać tak szczegółową charakterystykę procesu szkolenia i żeby określano wzory druków i oświadczeń, w których potwierdza się prawdziwość stwierdzeń, ponieważ żąda się oświadczeń potwierdzających, że dane są kompletne i zgodne z prawdą.” Poprawki bronił jednak Prezes WUG, p. Piotr Litwa, który jednocześnie wskazał istotny cel proponowanych zmian: „Tak naprawdę poprawka jest o tyle uzasadniona, że zakłada przywrócenie nadzoru organów nadzoru górniczego nad działalnością szkoleniową dla podziemnych zakładów górniczych poprzez wydawanie decyzji przez dyrektorów okręgowych urzędów górniczych dla przedsiębiorców, którzy taką działalność szkoleniową będą prowadzili”. Poprawka ta została jednak wycofana przez wnioskodawców.
Ewidencjonowanie czasu pracy
Również i w zakresie ewidencji czasu pracy zgłoszono poprawkę do art. 116 pkt 3, zainspirowaną zjawiskiem zatrudniania górników na dwóch etatach, dzięki czemu omijano sztywne ramy dotyczące czasu pracy, wynikające z przepisów prawa pracy. Poprawka polegała na tym, by ewidencjonować dokładny czas przebywania osób na terenie zakładu górniczego. I choć poprawka ta została wycofana, to jednak nasuwa się pewien ważny wniosek, dotyczący sposobu, w jaki materia ustawy jest postrzegana przez większość osób pracujących nad projektem. Otóż nierzadko przyjmowano w projekcie zaostrzone obowiązki przedsiębiorców, argumentując konieczność ich wprowadzenia specyfiką pracy pod ziemią. Jednakże w przepisach tych (a ściślej – w ich hipotezach) nie wprowadzono zastrzeżenia – iż obowiązywać będą jedynie górnictwo podziemne. Wskutek tego, dodatkowymi obowiązkami obłożeni byliby również mali przedsiębiorcy, prowadzący mniejsze zakłady odkrywkowe. Szkoda, że głos tej gałęzi górnictwa nie zawsze był wystarczająco donośny w przypadkach podobnych do omawianego.
Składowanie azbestu
Zgodnie z poprawką art. 134 ust. 3, składowanie azbestu w podziemnych wyrobiskach objęte będzie stawką zerową.
Zadania służby geologicznej
Doprecyzowano zadania służby geologicznej, określone już w pierwotnym brzmieniu projektu, dodając również obowiązek rozpoznawania i monitorowania zagrożeń geologicznych. Wg wnioskodawcy, posła Jana Rzymełki, mieścić się w tym będzie m. in. sporządzanie map osuwisk, które ostatnio dały o sobie znać w szczególny sposób.
Korzystanie z wód podziemnych
W przepisach przejściowych przewidziano, że wydane dotychczas pozwolenia wodnoprawne na korzystanie z wód podziemnych uznanych obecnie za kopaliny odbywać się będzie aż do wygaśnięcia tychże pozwoleń, a nie – jak planowano pierwotnie – jedynie w okresie maksymalnie dwóch lat od wejścia w życie nowej ustawy.
Uwagi końcowe
Po drugim czytaniu w dniu 25 III 2011 r., Sejm przekazał projekt ponownie komisjom w celu przedstawienia sprawozdania. Posłowie przyjęli wstępnie, że nowe prawo geologiczne i górnicze powinno wejść w życie 1 lipca 2011 r., jednakże termin ten nie jest jeszcze pewny. W mojej ocenie, termin ten powinien być ustalony na dzień 1 stycznia 2012 r. – i to z kilku względów. Po pierwsze, projekt rodzi pewne zmiany w budżetach jednostek samorządu terytorialnego, a zatem niewygodnym byłoby wprowadzenie ustawy w życie w połowie roku. Po drugie, dla podstawowego aktu prawa geologicznego i górniczego wymaganym byłoby dłuższe vacatio legis tak, by zdążyły się zapoznać z jego treścią wszystkie zainteresowane podmioty – zarówno sektora publicznego (organy administracji, samorządy), jak i prywatnego (przedsiębiorcy, osoby dozoru, pracownicy kopalń). Im mniej czasu na przygotowanie się do wejścia w życie ustawy, tym większe ryzyko wystąpienia błędów interpretacyjnych. Szeroki zakres przedmiotowy ustawy dostrzegł poseł Jan Rzymełka, stwierdzając: „obejmujemy tą ustawą bardzo wiele – od poszukiwania gazu poprzez zwiedzanie podziemi chełmskich”. I przyznać należy, że w stwierdzeniu tym nie ma ani krzty przesady.
O jakości tworzonego właśnie prawa zaświadczy dopiero jego stosowanie. Tempo prac, ścieranie się przeciwstawnych interesów, a być może także i niewystarczające akcentowanie niektórych zagadnień (jak np. rekultywacji, poszukiwania i wydobycia gazu łupkowego) zwiększają ryzyko konieczności zmian w niedalekiej przyszłości nowego prawa geologicznego i górniczego. Zauważył to również Główny Geolog Kraju, p. Henryk Jacek Jezierski, który stwierdził: „Szanowni państwo, może rzeczywiście kiedyś będzie możliwa inna eksploatacja węgla brunatnego i zgazowywania – tak, jak mamy inne możliwości wykorzystania środowiska geologicznego np. do składowania dwutlenku węgla. I pewnie niedługo będziemy tą ustawę nowelizować. Na razie wydaje się, że ten zapis powinien pozostać w takiej formie, w jakiej jest. Natomiast – jak mówię – to nie jest koniec prac nad ulepszaniem prawa geologicznego i górniczego”.
Dobrą ustawę tworzy się na lata, na tyle uniwersalnie, na ile jest to tylko możliwe. Czy nowe PrGiG przetrwa próbę czasu? Trzymajmy zań kciuki.
R. pr. Hubert Schwarz
ZOBACZ INNE ARTYKUŁY Z DZIAŁU: prawo górnicze
artykuły
Spółką cywilną w rozumieniu art. 860 kodeksu cywilnego, jest stosunek obligacyjny oparty na umowie, w której wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zarówno cel gospodarczy, jak i sposób działania muszą być określone w umowie spółki. Dotyczy to również zasad dalszego istnienia spółki w przypadku śmierci jej wspólnika.
Od dnia 1 stycznia 2012r. można zarejestrować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przez Internet. Wprowadzona nowelizacja ma na celu ułatwienie i przyspieszenie zakładania spółek z o.o., a także ich wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z powyższym została wprowadzona nowelizacja do kodeksu spółek handlowych jak i do ustawy o krajowym rejestrze sądowym. Jak dotąd od złożenia wniosku o rejestrację spółki z o.o. do chwili jej rejestracji mijało kilka tygodni, natomiast teraz rejestracja spółki ma być dokonywana w ciągu 24 godzin.
Rządowy projekt nowego prawa geologicznego i górniczego wpłynął do Sejmu jeszcze w grudniu 2008. Od sejmowego pierwszego czytania, tj. od 19 III 2009 r., odbyto szereg spotkań, konsultacji i posiedzeń, a nadto przedłożono kilkanaście opinii do projektu. W ostatnim czasie prace nad projektem ustawy nabrały tempa – i po pracach w podkomisji oraz Komisjach: Gospodarki, Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej – Sejm przystąpił do drugiego czytania projektu. W trakcie tych prac, zgłoszono szereg poprawek i uzupełnień do projektu. Wybrane z nich prezentujemy poniżej.
Jakie są podstawy ogłoszenia upadłości? Czy wystarczający jest chwilowy brak gotówki? Czy każdy może ogłosić upadłość? Jakie są skutki niezgłoszenia w porę wniosku o upadłość? Zapraszam do lektury nowego artykułu mec. Anny Panek.