Orzeczenie w sprawie interpretacji art. 782 § 2 KPC (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 07-12-2005, I CA 1/05)

Przepis art. 782 § 2 KPC nakłada na sąd obowiązek nadania nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu oraz doręczenia tytułu wykonawczego wierzycielowi z urzędu - orzekł w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2005 r. Sąd Najwyższy (sygn. I CA 1/05).
Przywołany wyżej przepis zobowiązuje sąd do nadania nakazowi zapłaty z urzędu klauzuli wykonalności, niezwłocznie po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty. Obecne brzmienie art. 782 ustalono w wyniku noweli ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym zasadą było nadawanie klauzuli wykonalności - także nakazom zapłaty - wyłącznie na wniosek strony.
W związku z powyższym, zbędnym staje się obecnie składanie wniosków o nadanie klauzuli wykonalności nakazom zapłaty, a tym bardziej uiszczanie opłaty kancelaryjnej od nadania klauzuli.
Niestety, pomimo upływu trzech lat od momentu wejścia w życie zmienionych przepisów art. 782 KPC, niektóre sądy nie respektują obowiązujących przepisów, nadając klauzule wykonalności po otrzymaniu wniosku od wierzyciela.
Omawiane orzeczenie zostało opublikowane w OSNC 2006/6/109 (str. 94). Oto jego pełne brzmienie:
* * *

Teza:
Przepis art. 782 § 2 KPC nakłada na sąd obowiązek nadania nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu oraz doręczenia tytułu wykonawczego wierzycielowi z urzędu.


Uzasadnienie:
Wydanemu przez Sąd Rejonowy w Tarnobrzegu w dniu 16.2.2005 r. w postępowaniu upominawczym nakazowi zapłaty, po jego uprawomocnieniu się, Sad ten nadał klauzulę wykonalności z urzędu i pozostawił go w aktach sprawy. Wierzyciel - Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F. Stefczyka w G. złożyła wniosek o nadanie nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności, dołączając do wniosku odpis nakazu zapłaty i opłatę kancelaryjną w kwocie 6 zł.
 Przewodniczący Wydziału w Sądzie Rejonowym zarządzeniem z dnia 18.4.2005 r. wezwał wierzyciela do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w dalszej kwocie 6 zł, uznając, że wierzyciel ma obowiązek uiścić opłatę w łącznej kwocie 12 zł, gdyż klauzula wykonalności nadana została prawomocnemu nakazowi zapłaty z urzędu przed złożeniem wniosku i przed złożeniem odpisu nakazu zapłaty (art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13.6.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 - dalej: "u.k.s.c.").
 W zażaleniu na to zarządzenie wierzyciel, wnosząc o jego uchylenie, podnosił, że przedłożenie wraz z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności odpisu nakazu zapłaty zwalnia go od opłaty kancelaryjnej w kwocie 6 zł.
 Rozpoznając zażalenie, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu uznał, że w sprawie powstało budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, którego sposób rozstrzygnięcia będzie mieć przesądzające znaczenie dla uwzględnienia lub oddalenia zażalenia.
 Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 zdanie drugie KPC przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:
 Artykuł 782 § 2 KPC - znowelizowany ustawą z dnia 22.12.2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 13, poz. 98) - zobowiązuje sąd do nadania prawomocnemu nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu. Nakazanie przepisem art. 4 ustawy nowelizującej stosowania dotychczasowych przepisów do nadawania klauzuli wykonalności nakazom zapłaty wydanym przed dniem wejścia w życie ustawy odnosi się do nakazów wydanych przed dniem 6.2.2005 r., gdyż z tym dniem, jak stanowi art. 6 in principio ustawy nowelizującej, ustawa wchodzi w życie. Nakazom wydanym już po tym dniu klauzula wykonalności nadawana jest z urzędu, jeżeli orzekanie w tym przedmiocie następuje po dniu 22.2.2005 r., tj. po zmianie art. 782 KPC. Prawidłowe było więc nadanie przez Sąd Rejonowy klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty z urzędu.
 Przepis art. 782 § 1 KPC posługuje się pojęciem "nadaje klauzulę wykonalności" zarówno w sytuacji, w której czynność ta obejmuje poza nadaniem klauzuli wykonalności także doręczenia tytułu wykonawczego uprawnionemu (zdanie pierwsze), jak i w sytuacji, w której ogranicza się ona jedynie do nadania klauzuli wykonalności (zdanie drugie). Przepis art. 782 § 2 KPC nie zawiera wzmianki o doręczeniu wierzycielowi tytułu wykonawczego z urzędu. Wzmianki takiej nie zawiera również zdanie drugie art. 782 § 1 KPC, lecz nie może budzić wątpliwości, że w przypadku, którego dotyczy jego unormowanie, jest to niecelowe, skoro wszczęcie egzekucji następuje z urzędu. Obowiązek doręczenia z urzędu tytułu egzekucyjnego z klauzulą wykonalności nadaną z urzędu obciąża sąd także na podstawie art. 1082 KPC. W tym przypadku, odmiennie, niż w zdaniu drugim art. 482 § 1 KPC, wszczęcie egzekucji następuje na wniosek.
 Powstające na tym tle wątpliwości co do wykładni art. 782 § 2 KPC wymagają wyjścia poza jej płaszczyznę językową i odwołania się do reguł wykładni funkcjonalnej. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizacyjnej, "pożądane jest, aby w celu przyspieszenia postępowania nadanie klauzuli wykonalności następowało z urzędu, bez wniosku wierzyciela." Rzeczywiste przyspieszenie postępowania z punktu widzenia wierzyciela wiązać należy z szybkim uzyskaniem przez niego koniecznego do egzekucji tytułu wykonalności. Tym samym trudno przyjąć, że cel dokonanej zmiany ustawowej realizuje się przez nadanie nakazowi zapłaty z urzędu klauzuli wykonalności celem złożenia go do akt sprawy. W tym przypadku - odmiennie niż sytuacji, której dotyczy art. 782 § 1 zdanie drugie KPC - doręczenie z urzędu tytułu wykonawczego jest w pełni celowe. Prowadzi to do wniosku, że art. 782 § 2 KPC rozumieć należy w ten sposób, iż nakłada on na sąd obowiązek nadania nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu oraz doręczenia - także z urzędu - tytułu wykonawczego wierzycielowi.
 Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.k.s.c., za klauzulę wykonalności, stwierdzenie prawomocności, odpisy, zaświadczenia, wyciągi oraz inne dokumenty wydawane na podstawie akt, pobiera się opłatę kancelaryjną. Przetoczony przepis nie różnicuje obowiązku uiszczenia opłaty w zależności od tego, czy klauzula wykonalności lub inny dokument wydawane są na wniosek, czy też z urzędu. W identycznie brzmiącym co do zasady przepisie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.11.1996 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 139, poz. 650 ze zm.) po słowach "inne dokumenty wydawane" dodano zwrot "na wniosek", co jednak nie wpływa bezpośrednio na zakres obowiązku uiszczenia opłaty, który określa ustawa. Nie ma tu bowiem zastosowania reguła lex specialis derogat legi generali, którą można stosować jedynie w relacji między aktami normatywnymi tego samego rzędu.
 Rezultat tego wnioskowania nasuwa jednak istotne zastrzeżenia, gdyż oznaczałoby to, że opłata kancelaryjna powinna być konsekwentnie pobierana od wszystkich odpisów orzeczeń sporządzonych na podstawie akt celem doręczenia stronom (art. 140 KPC) stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, także wówczas, gdy doręczenie następuje z urzędu (np. art. 343, 357 § 2, 479[19] § 2). Takiemu rozumieniu zasady ponoszenia opłaty kancelaryjnej, określonej w art. 38 ust. 1 u.k.s.c., zaprzecza powszechnie ugruntowana, długoletnia praktyka sądowa.
 Za zwężeniem zakresu zastosowania normy art. 38 ust. 1 u.k.s.c. tylko do sytuacji, w której potrzeba wydania określonych w niej dokumentów spowodowana jest żądaniem strony, przemawia ponadto wynik analizy prawnoporównawczej, dającej, na tle historycznym, pogląd odnośnie do zamiaru ustawodawcy takiego właśnie ukształtowania znaczenia tego przepisu. Obie obowiązujące w okresie międzywojennym regulacje w zakresie kosztów procesu (rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27.10.1932 r. - Przepisy o kosztach sądowych, Dz.U. Nr 93, poz. 805 i z dnia 24.10.1934 r. - Przepisy o kosztach sądowych, Dz.U. Nr 93, poz. 837) stanowiły, że za klauzulę wykonalności, wypisy, odpisy, zaświadczenia, wyciągi oraz inne dokumenty wydawane na wniosek na podstawie akt pobiera się opłatę kancelaryjną w określonej tam wysokości za każdą stronę wydanego dokumentu, a ponadto że nie pobiera się opłaty kancelaryjnej za pismo, które doręcza się z urzędu. Unormowanie to pozostawiono bez zmian w dekrecie z dnia 6.12.1946 r. - Przepisy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 70, poz. 382). Na złożenie przez stronę wniosku, jako przesłankę obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis, zaświadczenie lub inny dokument wydawany na podstawie akt, wskazywał także dekret z dnia 23.1.1947 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz.U. Nr 19, poz. 73). Koncepcje tę przejęto bez zmian do obecnie obowiązującej ustawy z dnia 23.6.1973 r. o opłatach w sprawach karnych (jedn. tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 ze zm.).
 Istotny zwrot "na wniosek" został wyeliminowany dopiero w tekście art. 38 ust. 1 u.k.s.c., przy czym niemal jednocześnie został zamieszczony w treści § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21.12.1967 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach cywilnych, stanowiącego pierwowzór obecnej regulacji. Przyjmowano ją następnie w kolejnych rozporządzeniach wydawanych na podstawie art. 40 u.k.s.c. Podnieść też trzeba, że od dnia 30.10.1985 r. do dnia 1.1.1997 r. kolejne rozporządzenia wydawane na tej podstawie zawierały szczególne unormowanie, stanowiące, że opłatę kancelaryjna pobiera się również w razie przesłania z urzędu instytucji społecznej lub państwowej (poprzednio jednostce gospodarki uspołecznionej), odpisu lub wyciągu wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności zasądzającego w postępowaniu karnym odszkodowania na rzecz tej jednostki.
 Przedstawiony kierunek wykładni, który Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela, prezentowany był - obok odmiennego zapatrywania - w piśmiennictwie odnoszącym się do stanu prawnego przed nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22.12.2004 r.
 Dodatkowo podnieść trzeba, że opowiedzenie się za poglądem przeciwnym, zgodnie z którym obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej powstaje także wówczas, gdy dokument (zarówno klauzula wykonalności, jak i odpis orzeczenia) wydawane są urzędu rodzi problem zastosowania w tym postępowaniu art. 21 u.k.s.c. Według tego przepisu, art. 16, 17 i 20 u.k.s.c. nie stosuje się w wypadkach, gdy sąd obowiązany jest działać z urzędu. W tych wypadkach sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji orzeka o obowiązku uiszczenia opłaty, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów. Wśród sytuacji, w których przepis ten mógłby znaleźć zastosowanie, wymienia się w piśmiennictwie postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności wszczęte z urzędu na podstawie art. 782 zdanie drugie (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej) lub art. 1082 KPC. Przy tym założeniu nie ma przeszkód, by rozciągnąć jego działanie na postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty. W takim stanie rzeczy sąd wszczynając postępowanie klauzulowe, nie powinien wzywać wierzyciela o uiszczenie ewentualnych opłat związanych z jej nadaniem, gdyż obowiązek ten zawsze obciążałby dłużnika jako stronę przegrywającą, chyba że sąd, stosując odpowiednio przepisy o zwrocie kosztów postępowania uznałby za zasadne nie obciążać nimi dłużnika na podstawie art. 102 KPC. O obowiązku uiszczenia tych opłat, a także o innych ewentualnych kosztach postępowania klauzulowego sąd powinien natomiast orzec w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji. Jeżeli więc klauzula ma być nadana, sąd powinien zamieścić w treści tej klauzuli orzeczenie nakazujące ściągnięcie od dłużnika ewentualnej opłaty kancelaryjnej za klauzulę na rzecz Skarbu Państwa - kasy właściwego sądu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2.5.1973 r., III CZP 7/73, OSNCP 1973, nr 11, poz. 196 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5.7.1974 r., III CZP 25/74, OSNCP 1975, nr 1, poz. 2).
 W okolicznościach niniejszej sprawy, także w przyjętym za podstawę zaskarżonego zarządzenia stanie prawnym, było więc ono wadliwe.
 Nie można też nie dostrzec, że przyjęcie stanowiska o stosowaniu w postępowaniu klauzulowym prowadzonym z urzędu art. 21 u.k.s.c. skutkować musiałoby znaczną liczbą egzekucji wszczynanych z polecenia sądu, przy czym nie da się wykluczyć, że ich ogólny koszt stawiałby pod znakiem zapytania celowość ich prowadzenia.
 W końcu podnieść trzeba rzutującą na wynik wykładni funkcjonalnej art. 38 ust. 1 u.k.s.c. - w kierunku ograniczenia wynikającej z niego normy - okoliczność, że wchodząca w życie w dniu 2.3.2006 r. ustawa z dnia 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398) nie przewiduje obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za klauzulę wykonalności ani za wniosek ojej nadanie. Według nowych przepisów (art. 77 ust. 1), opłata ta ma być pobierana od wniosku o wydanie na podstawie akt określonych dokumentów, w tym odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem wykonalności.
 Kierując się powyższym przyjąć należy, że w razie nadania nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu na podstawie art. 782 § 2 KPC, za klauzulę wykonalności i za odpis nakazu zapłaty opłaty kancelaryjnej nie pobiera się.
 Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w uwzględnieniu zażalenia uchylił zaskarżone zarządzenie (art. 386 § 1 w związku z art. 397 § 2 i art. 398 KPC).

* * *
(dodał: Hubert Schwarz)


Tagi: prawo cywilne procesowe

artykuły

26/04/2012
Dalsze istnienie spółki cywilnej w przypadku śmierci jej wspólnika

Spółką cywilną w rozumieniu art. 860 kodeksu cywilnego, jest stosunek obligacyjny oparty na umowie, w której wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zarówno cel gospodarczy, jak i sposób działania muszą być określone w umowie spółki. Dotyczy to również zasad dalszego istnienia spółki w przypadku śmierci jej wspólnika.

więcej
24/04/2012
Rejestracja spółki z o.o. przez Internet

Od dnia 1 stycznia 2012r. można zarejestrować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przez Internet.  Wprowadzona nowelizacja ma na celu ułatwienie i przyspieszenie zakładania spółek z o.o., a także ich wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z powyższym została wprowadzona nowelizacja do kodeksu spółek handlowych jak i do ustawy o krajowym rejestrze sądowym. Jak dotąd od złożenia wniosku o rejestrację spółki z o.o. do chwili jej rejestracji mijało kilka tygodni, natomiast teraz rejestracja spółki ma być dokonywana w ciągu 24 godzin.

więcej
22/03/2011
Podatki od wyrobisk podziemnych (dyskusja nad projektem PrGiG)

Podczas zebrania Komisji poświęconego projektowi nowego Prawa geologicznego i górniczego wywiązała się dyskusja dotycząca m. in. brzmienia art. 6 ust. 2 projektu nowego PrGiG.

więcej
01/01/1900
Tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące prawidłowo sporządzonego uzasadnienia do wyroku
Tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące prawidłowo sporządzonego uzasadnienia do wyroku
więcej