Wydziedziczenie
Wydziedziczenie
Wydziedziczenie jest jedną z instytucji prawa spadkowego, uregulowaną Kodeksie cywilnym w przepisach art. 1008 do art. 1011. Jego funkcją jest pozbawienie przez spadkodawcę w testamencie uprawnienia do otrzymania w chwili otwarcia spadku zachowku przez osobę należącą do kręgu uprawnionych z ustawy do otrzymania zachowku, tj. zstępnych, małżonka i rodziców spadkodawcy. Funkcjonowanie tej instytucji ma swoje zakotwiczenie w powszechnie panującym przekonaniu, że osoby postępujące niegodnie wobec spadkodawcy za jego życia, nie powinny czerpać korzyści z majątku zmarłego po jego śmierci wyłącznie na tej podstawie, że osoby te łączyły bliskie więzy pokrewieństwa. Zatem wydziedziczenie stanowi wyraz krytycznej oceny postępowania osoby bliskiej wobec spadkodawcy
Przede wszystkim należy podnieść, że dyspozycja w postaci wydziedziczenia musi się znaleźć w treści samego testamentu, co powoduje, że takie postanowienie ma moc tylko w testamencie ważnym. Ustawodawca nie wymaga natomiast, aby spadkodawca w testamencie posłużył się ustawową terminologią. Za wystarczające dla wydziedziczenia należy w związku z tym uznać sytuację, gdy z treści tego dokumentu wynika jedynie zamiar pozbawienia uprawnionego zachowku. Konieczne jest jednak wskazanie w nim konkretnej przyczyny, w oparciu o którą następuje taka dyspozycja. Podstawą wydziedziczenia nie więc stanowić wyłącznie subiektywne odczucie o niegodnym postępowaniu uprawnionego do zachowku (tak SN w wyroku z 28.4.2005, III CK 569/04).
Kodeks cywilny wymienia trzy przesłanki uzasadniające wykluczenie od otrzymania spadku. Nie jest możliwia ich rozszerzająca czy zawężająca wykładnia, brak też aprobaty w piśmiennictwie dla stosowania analogii (K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2009). Są to niezależne do siebie sytuacje, gdy uprawniony do zachowku:
1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (gdy prowadzi np. działalność przestępczą, jest uzależniony od alkoholu czy narkotyków itp. i nie jest to akceptowane przez spadkodawcę);
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci (przestępstwa te, ich znamiona, są szczegółowo uregulowane w Kodeksie karnym);
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (co może mieć postać np. braku spełniania obowiązków alimentacyjnych, opieki uzasadnionej wiekiem czy stanem zdrowia czy realizacji umowy dożywocia).
Nietrudno zauważyć, że przyczynami wydziedziczenia są wypadki rażąco nagannego postępowania osoby uprawnionej do zachowku, a w sytuacji określonych w pkt 1 i 3 niewłaściwemu zachowaniu winna towarzyszyć dodatkowo uporczliwość (trwałość). Wydziedziczenie bezzasadne, to znaczy takie, które nie wyczerpuje ustawowych przesłanek, nie wywołuje zamierzonego przez spadkodawcę skutku, co oznacza, że uprawniony może dochodzić zachowku z powołaniem się na bezpodstawność wydziedziczenia (J. Kremis, Art. 1008, [w;] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1587).
Oceny zasadności powołania się przez spadkodawcę na jedną z powyższych przesłanek dokonuje sąd.
Dla skuteczności wydziedziczenia znaczenie ma jeszcze jedna okoliczność, mianowicie spadkodawca nie może przebaczyć uprawnionemu do zachowku. Przebaczenie jest formą oświadczenia woli o charakterze uczuciowym, które następuje w dowolnej formie, byleby jego wyrażenie było niewątliwe. Można więc uznać, że przebaczenia należy dokonać w sposób wyraźny (zauważalny, odczuwalny). Skutkiem przebaczenia jest usunięcie przyczyny wydziedziczenia. Ciężar dowodu przebaczenia spoczywa jednak na wydziedziczonym, który zmuszony jest wykazać, że taki akt ze strony spadkodawcy miał miejsce.
(dr Paweł Kuczma)
ZOBACZ INNE ARTYKUŁY: prawo spadkowe, testament, wydziedziczenie
artykuły
Spółką cywilną w rozumieniu art. 860 kodeksu cywilnego, jest stosunek obligacyjny oparty na umowie, w której wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zarówno cel gospodarczy, jak i sposób działania muszą być określone w umowie spółki. Dotyczy to również zasad dalszego istnienia spółki w przypadku śmierci jej wspólnika.
Od dnia 1 stycznia 2012r. można zarejestrować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przez Internet. Wprowadzona nowelizacja ma na celu ułatwienie i przyspieszenie zakładania spółek z o.o., a także ich wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z powyższym została wprowadzona nowelizacja do kodeksu spółek handlowych jak i do ustawy o krajowym rejestrze sądowym. Jak dotąd od złożenia wniosku o rejestrację spółki z o.o. do chwili jej rejestracji mijało kilka tygodni, natomiast teraz rejestracja spółki ma być dokonywana w ciągu 24 godzin.
Przepis art. 782 § 2 KPC nakłada na sąd obowiązek nadania nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu oraz doręczenia tytułu wykonawczego wierzycielowi z urzędu - orzekł w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2005 r. Sąd Najwyższy (sygn. I CA 1/05).
Jakie są warunki przyznania alimentów? Czy pełnoletniość uprawnionego wyłącza możliwość ich przyznania? Co mieści w sobie pojęcie "usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego"? Zapraszamy do lektury uchwały Sądu Najwyższego z 16-12-1987.