zachowek od gospodarstwa rolnego przekazanego za emeryturę rolniczą
Osoby, które byłyby spadkobiercami na mocy ustawy, należny jest zachowek, jeśli:
a) odziedziczony udział spadkowy jest niższy od udziału, który byłby dziedziczony po doliczeniu darowizn dokonanych za życia przez spadkodawcę;
b) został całkowicie pominięty w testamencie.
Na podstawie przepisów 993 i nast. KC, przy obliczaniu wartości spadku, należy doliczyć darowizny poczynione przez spadkodawcę za jego życia na rzecz spadkobierców. Czy jednak zawsze będzie podlegała doliczeniu darowizna gospodarstwa rolnego, przekazanego na rzecz następców na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników?
I. Stan faktyczny:
Aktem notarialnym z dnia 20 V 1993 r. zostało przeniesione prawo własności gospodarstwa rolnego w trybie przepisów ustawy z dnia 20 XII 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Darczyńcą był Tadeusz S. oraz Stanisława G. (oboje będący stanu wolnego), zaś obdarowanymi – Mirosław S. oraz Grażyna S. (małżonkowie). Darczyńcy darowali Mirosławowi i Grażynie małż. S. gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziły m. in. dwie nieruchomości, dla których prowadzone były księgi wieczyste o numerach 2… (gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami) oraz 8… (nieruchomość rolna), przy czym nieruchomość KW 2… stanowiła współwłasność w udziałach po 50% darczyńców, zaś nieruchomość KW 8… stanowiła odrębny majątek Tadeusza S. Tadeusz S. zmarł w dniu 27 VI 2009 r.
Pismem z dnia 13 VII 2009 r., Zbigniew S. – syn zmarłego – wezwał swego brata Mirosława S., do wypłaty zachowku, w związku z dokonaniem opisanej wyżej darowizny gospodarstwa rolnego.
II. Teza
Żądanie wypłaty zachowku jest w powyższym stanie faktycznym bezzasadne i w przypadku skierowania powództwa do sądu – powinno zostać oddalone.
III. Rozwinięcie
Zstępnym, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się połowa wartości udziału spadkowego (art. 991 KC). Przy obliczaniu zachowku dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę (art. 993 KC).
Jednakże dziedziczenie gospodarstw rolnych podlega szczególnym przepisom tytułu X księgi czwartej Kodeksu cywilnego (art. 1058 i nast. KC). Zgodnie z przepisem art. 1059 KC, spadkobiercą gospodarstwa rolnego może być osoba, która:
a) stale pracuje bezpośrednio przy produkcji rolnej, lub
b) ma przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, lub
c) jest małoletnia bądź też pobiera naukę zawodu lub uczęszcza do szkół, lub
d) jest trwale niezdolna do pracy.
Przepis ten (i jednocześnie wymogi przezeń stawiane spadkobiercom) stosuje się również przy ustalaniu zachowku (art. 1082 KC) – a to oznacza, że darowizna gospodarstwa rolnego jest brana pod uwagę przy obliczaniu zachowku jedynie w przypadku, gdy uprawniony do zachowku spełnia warunki określone w art. 1059 KC (por. E. Skowrońska Bocian [w:] Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2001, s. 286, Z. Truszkiewicz – Zachowek ze spadku obejmującego gospodarstwo rolne, Kraków 1993, J. Nadler [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1694, J. Pietrzykowski [w:] Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do artykułów 450-1088, Warszawa 2009, s. 1221).
Uwaga: artykuł 1059 Kodeksu cywilnego nie ma zastosowania w przypadku spadków otwartych po dniu 13 II 2001 r. (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 I 2001 r., sygn. akt: P 4/99, Dz. U. nr 11, poz. 91)
Niezależnie od powyższego – nawet w przypadku, gdyby p. Zbigniew S. spełniał kryteria spadkobiercy gospodarstwa rolnego, lub przepis 1059 KC nie miałby zastosowania, to podnieść należy, że w doktrynie i judykaturze wskazuje się, że przekazanie następcom gospodarstwa rolnego następcom (pod rządami zarówno obowiązujących przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990. r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 – ze zm.), jak i przepisów obowiązujących uprzednio) nie jest typową darowizną, o której mowa w przepisie art. 993 i nast. KC), wskutek czego nie wlicza się jej do schedy spadkowej (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 II 1991 r., III CZP 4/91, OSNIC 1991/8-9/103). Pogląd ten reprezentują wszyscy przywołani wyżej komentatorzy.
Innymi słowy, takiej darowizny nie dolicza się do zachowku.
IV. Literatura, orzecznictwo i przepisy prawne
E. Skowrońska Bocian [w:] Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2001;
Z. Truszkiewicz – Zachowek ze spadku obejmującego gospodarstwo rolne, Kraków 1993;
J. Nadler [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2008;
J. Pietrzykowski [w:] Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do artykułów 450-1088, Warszawa 2009;
M. Lech-Chełmińska, V. Przybyła – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, Warszawa 2006
Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 1991-02-19, III CZP 4/91, OSNIC 1991 / 8-9 / 103
Lichorowicz A. – Glosa do uchwały Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 1991-02-19, OSP 1993/4/194
Niedośpiał M. - Glosa do uchwały Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 1991-02-19, OSP 1993/1/2
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31.01.2001, P 4/99, Dz. U. 2001, nr 11, poz. 91)
ZOBACZ INNE ARTYKUŁY W DZIAŁACH:
artykuły
Spółką cywilną w rozumieniu art. 860 kodeksu cywilnego, jest stosunek obligacyjny oparty na umowie, w której wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zarówno cel gospodarczy, jak i sposób działania muszą być określone w umowie spółki. Dotyczy to również zasad dalszego istnienia spółki w przypadku śmierci jej wspólnika.
Od dnia 1 stycznia 2012r. można zarejestrować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przez Internet. Wprowadzona nowelizacja ma na celu ułatwienie i przyspieszenie zakładania spółek z o.o., a także ich wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z powyższym została wprowadzona nowelizacja do kodeksu spółek handlowych jak i do ustawy o krajowym rejestrze sądowym. Jak dotąd od złożenia wniosku o rejestrację spółki z o.o. do chwili jej rejestracji mijało kilka tygodni, natomiast teraz rejestracja spółki ma być dokonywana w ciągu 24 godzin.
Czy zawarcie jednocześnie kilku umów (o pracę + zlecenia, o dzieło itp.) z jednym pracownikiem może stanowić obejście przepisów o nadgodzinach? - orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Lublinie
Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności wyciągowi z listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym